सोशल श्रावण

आपल्या आयुष्यात घडणाऱ्या सर्व घडामोडींचा उत्स्फूर्त आविष्कार  सोशल मीडियावर पाहायला मिळतो. श्रावणही त्याला अपवाद नाही. कसा आहे हा सोशल श्रावण? सकाळ वृत्तपत्राच्या श्रावण लाईव्ह या विशेष फिचरमध्ये आम्ही सोशल श्रावण हे खास सदर ठेवलं होतं. त्यात दर आठवड्याच्या श्रावणाविषयीच्या सोशल ट्रेंडचं मी निरिक्षण केलं आणि चार आठवड्याचे चार लेख लिहिले. हे चार लेख इथे पोस्ट करतेय...

पहिला आठवडा...

परंपरा आणि नवतेचा श्रावणी मेळ

सोशल मीडियावर काही दिवसांपासून श्रावण हा हॅशटॅग वापरून ट्विट, पोस्ट करायला सुरुवात झाली आहे. यू-ट्युब, इन्स्टाग्राम, फेसबुक, हॉट्‌सॲप आणि ट्विटरवर मराठी, हिंदी आणि इंग्रजी भाषेतील श्रावण पोस्टना बहर आला आहे. इन्स्टाग्रामवर इंग्रजीत श्रावण हा हॅशटॅग वापरून केलेल्या हजारो पोस्ट दिसल्या. त्यात मेंदी काढलेल्या हातांचे फोटो उठून दिसताहेत. सोनू गाण्याचा धुमाकूळ, आठवडाभर मलिष्काची चर्चा, महिनाभरात जीएसटीवर आधारित विनोदांनी धमाल उडवून दिली होती. ती अजूनही सुरू आहे. त्यात आता आपला लाडका श्रावण महिना सुरू होतोय. त्यामुळे साहजिकच नेटकरांनी आता त्यांचा मोर्चा श्रावणाकडे वळवलाय. सोशल मीडियावर नेहमीच विषयांचं वैविध्य दिसतं. तसं ते श्रावणातही दिसतंय. श्रावणी सोमवार, भगवान शंकराविषयीच्या पोस्ट, शुभेच्छा देणाऱ्या पोस्ट, श्रावणातील निसर्गाचे विविध विभ्रम टिपणारे फोटो, काही विनोदी तर काही गंभीर अशा पोस्ट श्रावणाविषयी वाचायला आणि पाहायला मिळताहेत.

‘कोणी श्रावण असो वा नसो. रविवार म्हणजे रविवार!’ असं म्हणत काहींनी मांसाहाराने भरलेल्या ताटाचे फोटो पोस्ट केले आहेत, तर काहींनी विनोदी होणं पसंत केलं. 'पहिला मित्र-श्रावण लागला राव. तर दुसरा मित्र म्हणतो, तू काय श्रावण लागेपर्यंत झोपला होता का?' तर दिग्दर्शक केदार शिंदेनी असं ट्विट केलं की माझ्यातला रावण मारण्याचा अल्पसा प्रयत्न म्हणजे श्रावण...आज दुपारपासून सुरू...

काही नेटकरांनी गटारीला खूप विनोदांची जोड दिली तर काहींनी त्यांना दीप अमावास्येचं महत्त्व सांगून गंभीर भूमिका घेतली. आजचा दिवस म्हणजे आषाढ महिन्याची अखेर आणि श्रावण मासारंभ होण्याआधीचा दिवस. त्यामुळे दीपपूजा केली जाते आणि नैवेद्य दाखवला जातो...असे उपदेश सुरू झाले. त्यावर फार काही कमेंट न करता नेटकरांनी आपला विनोदी सूर कायम राखला. त्यात मराठीतील प्रसिद्ध कथाकार सतीश तांबे यांनी श्रावणाविषयी एक पोस्ट लिहिली ती अशी की... 

धार्मिकतेचे काही फायदे असतातच

जसं की सरदारजी आणि बावाजी

सिगरेटी फुकत नाहीत

मुसलमानांच्यात दारू पिणाऱ्यांचे प्रमाण

तुलनेत कमी आहे... 

आणि श्रावण पाळणारे 

अट्टल बेवडेदेखील 

महिनाभर लिवरला विश्रांती 

आणि घरच्यांना सुखशांती देतात...

आला श्रावण श्रावण...  

या पोस्टला शंभरच्या वर लाईक्स मिळाले आणि काहींनी वेगवेगळी मतं मांडत त्यावर कमेंट केल्या. एकूणच सोशल मीडियावर सगळे उत्स्फूर्तपणे श्रावणाविषयी व्यक्त झाले. काहींच्या पारंपरिक पोस्ट तर काहींच्या आधुनिक विचार मांडणाऱ्या नवतेच्या पोस्ट आणि हा सारा श्रावणी मेळ छान जमून आला. श्रावणाची ही तर सुरुवात आहे. अजून पुढे काय काय बहार चढते हे पाहण्यासाठी सोशल श्रावणात मनापासून सामील व्हा. आणि लाईक, कमेंट आणि शेअर करत राहा.

दुसरा आठवडा...

एकदम कडक श्रावण 

संस्कार याला म्हणतात... श्रावण सुरू झाला आणि तिने जिन्स आणि टॉपमधला तिचा डीपी बदलून साडीमधला ठेवला, गुणी आहे खरंच! अशी हास्यमय श्रावण लाट प्रत्येकाच्या व्यग्र दिनक्रमात एक हसरी फुंकर घालणारी ठरली.  

श्रावण महिन्याचा दुसरा आठवडा नेटकरांनी आपल्या फोटो, पोस्ट, व्हिडीओजने मस्त रंगीबेरंगी करून टाकला. त्यात आकर्षण होतं ते खाद्यविषयक फोटो आणि पोस्टचं. श्रावण म्हणजे गोडाधोडाचे पदार्थ किंवा उपवासाचे पदार्थ एवढ्यावरच न थांबता काहींनी हटके रेसिपीज आणि त्यांचे फोटो पोस्ट केले आणि वाहवा मिळवली; तर काहींनी विनोदात रंगून जाऊन... ‘दो दिवाने शहर में, रात या दोपहर में, साबुदाना ढुंडते है...’ असा सूर आळवला; तर काहींनी कोंबड्यांचे फोटो पोस्ट करून त्याला फोटो ओळ दिली... श्रावणाचा आनंद साजरा करताना... काही नेटकरांनी नागपंचमीच्या सणाची विविध रूपं दाखवणारी माहिती, फोटो आणि त्या सणाचं वेगळेपण अधोरेखित केलं. काहींनी याही आठवड्यात निसर्गात रमणच पसंत केलं. त्यामुळे त्यांच्या वॉलवर निसर्गाचे विविध विभ्रम टिपणारे फोटो पाहायला मिळाले; तर काही मुलींनी, महिलांनी छान छान ड्रेस आणि साड्या नेसून काढलेल्या फोटोंनी अगदी फॅशन वीकचा फील दिला.

श्रावण (मराठी आणि इंग्रजी), श्रावणमंथ, श्रावणमास अशा हॅशटॅगची चलती सोशल मीडियावर दिसली. मराठीमध्ये श्रावणावर आधारित कवितांची देवाण-घेवाण व्हॉट्‌सॲपवर झाली. त्यात कुसुमाग्रजांची ‘हसरा, नाचरा, जरासा लाजरा, सुंदर साजिरा, श्रावण आला...’ ही कविता व्हिडीओच्या रूपात जास्त शेअर केली गेली. त्याचबरोबर विनोदी मूड कायम राखत एक भन्नाट व्हिडीओही व्हायरल झाला. त्यात असं होतं, की एक जण जेवायला बसला आहे. त्याच्या तोंडासमोर एक भाजलेला मासा टांगलेला आहे आणि तो जेवताना त्या माशाचा वास घेत घेत जेवतो आहे. त्या व्हिडीओखाली अशी ओळ लिहिली होती की, आमचा श्रावण एकदम कडक म्हणजे कडक.

काही ठिकाणी खास श्रावणात खाद्यपदार्थांच्या विशेष स्पर्धा ठेवण्यात येतात. त्या स्पर्धांविषयी आणि काही हॉटेल्स आणि रेस्टॉरंट्समधील श्रावण विशेष पदार्थांची रेलचेल अशा आशयाच्या पोस्टही सोशल मीडियावर फिरत होत्या.

महाराष्ट्रात कोकण, खानदेश, पश्‍चिम महाराष्ट्र, विदर्भ, मराठवाडा अशी प्रादेशिक विभागानुसार सण; विशेषतः आपण श्रावणाविषयी लिहितोय तर श्रावण साजरा करण्यात वैविध्यता दिसून येते. याचं लख्ख प्रतिबिंब सोशल मीडियावर पाहायला मिळालं. कोणी श्रावण पाळतंय, कोणी उपवास धरलाय, तर कुणी कुठलंही व्यसन करत नाहीय. श्रावण महिन्यात येणारे सण साजरे करण्यातलं वेगळेपण असं सारं प्रादेशिकतेमुळे खुलून सोशल मीडियावर साजरं झालं. शहरी मंडळीनी जास्त करून खाद्यपदार्थांच्या पोस्ट टाकण्याला पसंती दिली. जाता जाता विशेष उल्लेखनीय म्हणजे मराठीतील प्रसिद्ध गीतकार गुरू ठाकूर यांनी त्यांच्या गीताच्या काही ओळी मराठीत श्रावण हा हॅशटॅग वापरून ट्‌विट केल्या. त्या अशा होत्या...

नितळ नदीच्या, 

कातळ पाठीला,

हिरवा कंच शहारा

सोनिया उन्हात,

न्हाऊन माखून, 

आल्या गं श्रावणधारा

तिसरा आठवडा

विनोदाची बरसात आणि थोडासा इमोशन 

श्रावण मासी हर्ष मानसी हिरवळ दाटे चोहीकडे, 
क्षणात येते सर सर शिरवे क्षणात फिरुनि ऊन पडे 
अशा सुंदर सुंदर कवितांची देवाण-घेवाण होत पुन्हा एकदा विनोदी सूर पकडत श्रावणाचा तिसरा आठवडा सुरू झालाय. श्रावण महिन्याची गंमतच काही और आहे. याच महिन्याविषयी आजवर भरभरून लिहिलं गेलंय. शाकाहारी की मांसाहारी, अशा न थांबणाऱ्या चर्चेला कारणीभूतही हा श्रावणच आहे. 
श्रावण सुरू असल्यामुळे "फ्रेंडशिप-डे'चे कार्यक्रम पुढे ढकलण्यात येत आहेत. तरी सर्वांनी याची नोंद घ्यावी. किंवा 
तो श्रावण नसतानाही खातो, 
तो श्रावणातही खातो, 
कारण नॉनव्हेज आवडणाऱ्यांचा धर्म नसतो साहेब!!! किंवा 
श्रावण कोणी कोणी पकडलाय त्याला सोडून द्या, त्याची आई घरी त्याला शोधतेय किंवा 
लहानपणी आई मुलाला श्रावण "बाळ' म्हणायची, आता श्रावण "पाळ' म्हणते... आणि त्यात विनोदी काव्याची भर... उदाहरणादाखल 
श्रावण मासी सुरमई मानसी 
कोलम्बी दिसते चहुकडे 
क्षणात येती मनी खेकडे 
क्षणात येती चिकन वडे 
अशा सगळ्या विनोदांनी व्हॉटस-ऍप भरून गेलं. त्याचबरोबर माशांचे फोटो आणि त्याखालची फोटो ओळ अशी, की ज्यांनी श्रावण पाळलाय त्यांच्यासाठी... अशा बऱ्याच सोशल मीडिया फोटोंनी आपल्या फोनमधल्या डेटामध्ये वाढ झाली. 
त्याचबरोबर उल्लेखनीय म्हणजे एक उंदीर आणि मांजराचा व्हिडीओ सगळीकडे फिरतोय आणि त्याच आशयाचा एक फोटोही आहे- "माझा श्रावण सुरू आहे. एकदम कडक म्हणजे कडक. सहनशक्तीचा अंत पाहू नका.' 
त्यातच स्वप्नील परब नावाच्या एका मुलाची रक्षाबंधनच्या निमित्ताने एक पोस्ट वाचनात आली. फारच गंभीरपणे त्याने ते लिहिलं होतं. बहीण-भावाच्या नात्याविषयीचा एक वेगळा दृष्टिकोन त्याने मांडला. आजची तरुण पिढी सोशल मीडियासारख्या माध्यमातून आपल्या भावना इतक्‍या तरलपणे व्यक्त करू शकते, याचं आश्‍चर्य वाटलं. त्याने एक घटना सांगितली आहे. त्याचबरोबर आपलं त्या पोस्टखाली मत व्यक्त केलंय. त्यात तो असं लिहितो- बहिणीच्या रक्षणाची शपथ घेताना इतर स्त्रियांनाही कमी लेखू नका. कारण त्यासुद्धा कुणाच्या तरी बहिणी असतात. तुमच्या बहिणीच्या बाबतीत इतर पुरुषांनी असा विचार केला तर? रक्षाबंधनाच्या निमित्ताने हे क्षण नात्यांचा सर्वोच्च आनंदाचा क्षण बनवा. सख्खी नसली तरी एका स्त्रीला बहीण मानन्यात खूप धन्यता असते. 
शेवटी असं म्हणावंसं वाटतं, आपलं प्रत्येकाचं आयुष्य हे श्रावण सरींसारख असतं. येणाऱ्या सुख-दुःखाकडे ऊन-पावसाचा खेळ म्हणून पाहा. आयुष्य हिरवंगार होऊन जाईल. हसत-खेळत श्रावणाचा मस्त आनंद लुटा. कधी दिलखुलास दाद; तर कधी विनोदांची बरसात; पण त्याचबरोबर यात थोडासा इमोशन भी जरुरी है... 

चौथा आठवडा

श्रावण येतो आधी मनात

दहीहंडी आणि पोरगी चांगली दिसली म्हणून कोणत्याही थराला जाऊ नये... थोबाड फुटण्याची दाट शक्‍यता असते... 

पुढे हसणारे इमोजी... नेटकरांसाठी गेला आठवडा संमिश्र घडामोडींचा होता. मराठा क्रांती मोर्चाची मोठी लाट सोशल मीडियावर धडकली. तरी श्रावणाची रंगत तसूभरही कमी झाली नाही. सकाळीच काही मेसेजेस व्हॉट्‌सॲपवर आले. ते वाचल्यावर मन प्रसन्न झालं. कारण खात्री पटली की सोशल श्रावणाचा फिवर अजून कमी झालेला नाहीय. मेसेजमध्ये दहीहंडीचं चित्र होतं आणि त्याला हाताने टच करा आणि गंमत बघा अशा आशयाचा तो मेसेज होता. साहजिकच त्या हंडीला टच केल्यावर स्क्रीनवर मोठी उंचावर बांधलेली दहीहंडी दिसायची आणि गोकुळाष्टमीच्या शुभेच्छा दिल्या होत्या. असे अनेक मेसेज वाचायला आणि बघायला मिळाले. गोविंदा, हंडी, गोपाळकाला, कृष्णजन्म याविषयीच्या मेसेजना बहार आल्याने सणाची सांस्कृतिक बाजू अधोरेखित झाली; पण नेटकर आपल्या स्वातंत्र्यदिनालाही विसरले नाहीत. स्वातंत्र्यदिनाच्या शुभेच्छा देणारे मॅसेजही फॉरवर्ड होऊ लागलेत. त्यातच श्रावण बाळ आणि श्रावण पाळ अशा आशयाच्या पोस्ट काही थांबल्या नाहीत.

श्रावणात बेसनाची पोळी आणि भाजलेली कारली यांची चव काही औरच आणि पुढे हास्य इमोजी त्याचबरोबर एक मस्त मांसाहारी पदार्थांनी भरलेलं ताट आणि त्याच्यासोबत काही ओळी तिथे लिहिल्या होत्या. 

श्रावणमासी

म्हावरा आणसी

उपवास सोडीसी

(तेव्हा कुठे)

हर्ष मानसी

श्रावण म्हटला की वेगवेगळ्या फुलांचा पानांचा उत्सव. निळी, पांढरी, पिवळी आणि गुलाबी फुलं आपापल्या रंगांनी वेड लावतात. ट्‌विटर, फेसबुक आणि इन्स्टाग्रामवर कोकणातील बरेचसे ग्रुप ॲक्‍टिव्ह आहेत. त्यांनी व्हेज-नॉनव्हेज याविषयी आणि श्रावण पाळायचा की नाही पाळायचा यावर ओपीनियन पोल घेतले. काही कोकणवासीयांनी मात्र आपल्या गावाकडच्या आठवणींत रमणं पसंत केलं. हिरव्यागार भातशेतीतून घराकडे येणारी पायवाट, तेरड्याची आणि हरणाची गुलाबी आणि पिवळी फुले. असं सगळं पाहताना मनाला अलगद झोका दिला आणि तो गावाकडच्या बालपणीच्या आठवणींत घेऊन गेला. आता श्रावण संपता संपता नेटकरांना वेध लागलेत लाडक्‍या बाप्पाच्या आगमनाचे. त्याचेही मी येतोय अशा आशयाचे मॅसेज सोशल मीडियावर फिरू लागले आहेत. काहीजण इको फ्रेंडली मूर्ती घरी आणण्याचं आवाहन करतायत, तर काहीजण कमी उंचीची गणेशमूर्ती घरी आणा, असं सांगतायत... श्रावण म्हणजे चैतन्य आणि

सोशल मीडियाचाही महत्त्वाचा गुण म्हणजे चैतन्य. विषय कुठलाही असो, माहिती कुठलीही असो तुम्हाला साध्या सोप्या शब्दात वाचायला आणि बघायला मिळते. कितीही काही झालं तरी इथल्या चैतन्याला उत्स्फूर्तपणे झळाळी चढते.

सध्या विविध विषयांवरचे लाईव्ह आपल्या सोशल मीडियावर पाहायला मिळतात आणि इथला लाईव्हनेस तर कायमच टिकून असतो. शब्दांतूनही अलगद साकारतो. अजित राऊळ यांच्या फेसबुक वॉलवरील कवितेच्या या ओळी पाहा... 

श्रावण येतो आधी मनात 

उंच बांधतो नभी कनात

श्रावण येतो आधी वनात

गाणे होते कवी मनात

श्रावण दिसतो गवतफुलात

आणि हासतो हरित तृणात

श्रावण खुलतो तनामनात

आनंदाच्या सरोवरात

श्रावण दिसतो जनमानसात 

चैतन्यच ये नसानसात

असं म्हणतात की मन आणि छत्री यांचा उपयोग तेव्हाच होतो जेव्हा ते उघडले जातात. श्रावण महिनाही असाच आहे. श्रावण महिन्यातील सणावाराच्या निमित्ताने आपण आपल्या कुटुंबासोबत असतो. त्यामुळे आपल्यावर कशाचच ओझं नसतं आणि सोशल मीडियाचंही तसंच आहे. आपल्याला मनमोकळं करण्याची संधी तो देत असतो. त्या संधीचा भरभरून लाभ घेतला पाहिजे. याचा अतिरेक मात्र होता नये. आपलं स्वातंत्र्य आपणच अबाधित राखलं पाहिजे... नाही का?

लेखक हाच खरा सेलिब्रिटी

‘व्यावसायिक लेखन आणि मराठी’ या विषयाचा आवाका खूप आहे. पण मोजक्या शब्दात मांडण्याचा प्रयत्न करते. २००६ पासून जेव्हा मी लेखन करू लागले तेव्हा मला याविषयी काहीच माहिती नव्हती. त्यामुळे माझी दोन वर्षं चाचपडण्यात गेली. मी ग्रंथालयात जाऊन याविषयावर पुस्तकं शोधायचे. पण मिळालीच नाहीत. शेवटी एक पुस्तक मिळालं, त्याचं नाव होतं शशिकांत कोनकर यांचं ‘खूप लिहा आणि पैसे कमवा’ या पुस्तकाने लिहिण्याच्या वाटेवर मला धीर दिला. आपण योग्य ठिकाणी आहोत हा विश्वास दिला. कुठल्याही प्रकारच्या लेखनासाठी आधी भाषेवर प्रभुत्व हवं. आपण मराठी आहोत तर आधी आपलं मराठी भाषेवर प्रभुत्व हवं आणि त्याचबरोबर इतर दोन भाषा ज्या की भारतीयांसाठी हिंदी आणि इंग्रजी आहेत, त्याही नीट यायला हव्यात. इंग्रजीतून बोलणं जमलं नाही तरी चालेल पण ती भाषा कळायला हवी. कारण या भाषेतील उत्तमोत्तम साहित्य तुम्हाला वाचता येईल आणि तुम्हाला तुमच्या लेखन कक्षा रुंदावता येतील. 

मराठी भाषेतही दर्जेदार साहित्य आहे, जर तुम्हाला मराठीसोबत इतर अधिकची कुठली भाषा येत असेल तर तुम्ही भाषांतर, अनुवादक किंवा त्या एखाद्या मराठी पुस्तकाचे रुपांतर करून रुपांतरकार होऊ शकता. हा व्यावसायिक लेखनाचा चांगला पर्याय आहे. जर तुमच्याकडे लेखनाची वेगळी शैली आहे. तुम्ही तटस्थ राहून व्यक्त होऊ शकलात तर तुमच्या लेखनाला कुणी नावं ठेऊ शकणार नाही. लिहिताना आपलंच लेखन आपणच आधी नीट वाचलं पाहिजे. लिहिल्यानंतर आपणच आपल्या लेखनाच्या प्रेमात पडू नये. तर जे वाचक आहे त्यांना तुमच्या प्रेमात पाडण्यासाठी प्रयत्न करा. आपलं लेखन एखाद्या जाणकार संपादकाकडून तपासून घ्या. त्याने काही तुमच्या लेखनात सुधारणा सुचवली तर आवश्यक ते बदल करा. आणि आपलं लेखन १०० टक्के परफेक्ट करा. व्यावसायिक लेखन करण्यासाठी मराठी माध्यमाच्या शाळेत तुम्ही शिकला असाल तर नक्कीच फरक पडतो. कारण त्यामुळे तुमची भाषिक जाण आणि शब्दसंपत्ती वाढलेली असते. त्याचबरोबर चांगली मराठी भाषेतील पुस्तकंही वाचली पाहिजेत. वाचनामुळे तुमच्या लेखनाची वाक्यरचना सुधारायला मदत होते. नवे शब्द कळतात. 

व्यावसायिक लेखन मराठी भाषेतून करण्यासाठी विविध पर्याय आजच्या नवोदित लेखकांना उपलब्ध झाले आहेत. पण त्याचा वापर योग्य होताना दिसत नाहीय. त्यामुळे बरेचसे चांगले लेखक आणि लेखन दुलर्क्षित राहतात. वृत्तपत्रे, चित्रपट, मालिका, नाटक, जाहिरात, वेब सिरिज, माहितीपट, लघुपट, वृत्तवाहिन्या अशा सर्व ठिकाणी सध्या मराठी भाषेतून लेखनाच्या खूप संधी आहेत.

कारण चांगलं मराठी बोलणारे आणि चांगलं मराठी लिहिणारे यांची संख्या कमी झालीय. पण तिथपर्यंत पोहोचण्यासाठी एखादं माध्यम लेखकांना मिळालं पाहिजे. फिल्म रायटर्स असोसिएशन आणि मराठी लेखकांसाठी मानाची नावाची संघटना आहे. तिथे मालिका, चित्रपट आणि नाट्यलेखन शिकवलं जातं. अनेक मान्यवर लेखकांचं मार्गदर्शन तुम्हाला मिळू शकतं. मराठीतील आघाडीच्या वृत्तपत्रांमध्ये लेखन करण्यासाठी आधी नियमित काही वृत्तपत्रं वाचा. त्यात जी फिचरची पाने (सदर लेखन, प्रासंगिक लेखन) असतात ती वाचा. त्यात दररोज वेगवेगळ्या लेखकांचे लेख छापून येत असतात. ते वाचून तुम्ही कशा प्रकारचं लेखन वृत्तपत्रासाठी करू शकता, ते तुम्हाला कळेल. त्यानुसार वृत्तपत्रांच्या ईमेल आयडीवर किंवा प्रत्यक्ष एखाद्या वृत्तपत्राच्या कार्यालयात फोन करून तुम्हाला एखाद्या विषयावर लेखन करायचे असल्यास तो विषय सांगावा किंवा एखाद्या प्रासंगिक मुद्दयावर लिहायचे असल्यास तसं सांगावं आणि त्यांना लेखन पाठवावं. तुमचं लेखन त्या वृत्तपत्राच्या संपादकांना आवडलं तर ते नक्की छापतील. आणि नाही छापलं तरी निराश होऊ नका.

आधी सर्वप्रथम सगळ्या नवोदित लेखकांनी आपला नियमित एक ब्लॉग सुरू करा. तुमची लेखन शैली नेमकी कशी आहे, ते कळण्यासाठी तुमच्या महिन्याभरातील ब्लॉग पोस्ट पुन्हा बघा. आणि कुठल्या विषयावर तुम्हाला लेखन करायला छान जमतंय, त्या विषयावर लेखन सुरू करा. त्याच विषयात इतके खोल जा की त्याविषयावर तुमच्याशिवाय कुणी चांगलं लिहूच शकत नाही. इतका तो विषय पक्का करा. जाहिरात लेखन करण्यासाठी व्यक्त होताना माध्यमाचं भान हवं आणि स्थल-कालाचं योग्य निरिक्षण हवं. सरावासाठी एखादी अशी जाहिरात बघा ज्या जाहिरातीतून कमीत कमी शब्दात मोठा आशय व्यक्त केलाय. त्यानंतर एखादं प्रॉडक्ट घेऊन तुम्हीच ती जाहिरात करताय असं मानून लिहून बघा.

नवोदित लेखकांचं सुरुवातीचं लेखन हे अनुकरणातून लिहिलेलं असतं, पण त्यापुढील लेखन करताना मात्र लेखकांनी त्याच प्रभावात अडकून न राहता स्वतःची वेगळी शैली निर्माण केली पाहिजे.

सर्व स्तरातील लेखकांचा आपापसात संवाद वाढला पाहिजे. प्रत्येकाला व्यक्त व्हायची संधी मिळाली पाहिजे. आणि आजचा लेखक लेखनाच्या माध्यमामुळे स्वयंपूर्ण झाला पाहिजे. त्याचं लेखन हाच त्याचा व्यवसाय झाला पाहिजे. यासाठी लेखकाने लेखनात सातत्य ठेवलं पाहिजे. काळाबरोबर बदललं पाहिजे.

वाचनसंस्कृती अजुनही टिकून आहे. फक्त तिला चांगलं वाचायला मिळायला हवं. आणि ते देणं ही आजच्या लेखकाची जबाबदारी आहे. सध्या विविध माध्यमांमध्ये बदलत्या काळाची गुंतागुंत टिपणारे लेखक हवे आहेत. लेखकांनी खूप फिरलं पाहिजे. नवे नवे अनुभव घेतले पाहिजेत. कुठल्याही झुंडशाहीच्या प्रभावाला बळी पडता कामा नये. मुळात आजच्या लेखकांची चिंतनशीलता कमी पडते म्हणून त्यांचं लिहिलेलं साहित्य हा वरवरचा तवंग वाटतो. अशी अनुभवी लेखक नवोदित लेखकांवर टिका करतात. ही टिका खेळकरपणे घेऊन त्यात सुधारणा केली पाहिजे. सध्या नव्या लेखकांना आजुबाजुच्या कोलाहलात व्यक्त होणं हेच मोठे आव्हान आहे. तुम्हाला कुठल्याही माध्यमासाठी मनापासून लेखन करायचं असल्यास त्यात झोकून द्या. मार्गदर्शनासाठी मी आहेच. तुम्ही माझ्या ट्विटर हॅंडलवर किंवा माझ्या bhaktiparab12@gmail.com  या ईमेल आयडीवर केव्हाही लेखन पाठवा. नाटक, मालिका आणि चित्रपटासाठी लेखन करणार असाल तर आवर्जून तुमचं लेखन पाठवा. कारण या माध्यमात सध्या संहितांची कमतरता आहे. त्यामुळे या माध्यमातील तज्ज्ञ मुंबई-पुणे सोडून इतर भागातील लेखकांच्या शोधात आहेत. तुम्हाला योग्य ती संधी मी मिळवून देईन. पण तुम्ही तुमच्या लेखनाविषयी प्रामाणिक आणि मनापासून लिहिलं पाहिजे. लक्षात असू द्या, लेखक हाच खरा सेलिब्रिटी आहे.

भक्ती परब,

उपसंपादक (फिचर)

सकाळ मुंबई आवृत्ती

मराठी वर्ड या ट्विटर हॅंडलने आयोजित केलेल्या दुसऱ्या ट्विटर संमेलनात मी व्यावसासिक लेखन आणि मराठी या विषयावर केलेल्या व्याख्यानाचा हा संपादित अंश

भावी देवसेनांच्या सहवासात काही क्षण...

काही क्षण अनमोलच असतात. ते गोड आठवणींच्या स्वरूपात कायम स्मरणात राहतात. असाच तो क्षण होता, काही खास मुलींसाठी आयोजित केलेला बाहुबली - २ हा चित्रपट पाहण्याचा. रेस्क्‍यू फाऊंडेशन, सकाळ माध्यम समूह आणि पनवेल ओरियन माॅलने आयोजित केलेल्या या कार्यक्रमाने पुनःप्रत्ययाचा आनंदही दिला आणि सोबत नव्या मैत्रिणींची भेट घडवली. त्या क्षणांचे साक्षीदार न होऊ शकलेल्या वाचकांसाठी ही शब्दात बांधलेली त्या क्षणांची मोतीमाळ...

वर कोऱ्या आभाळाची
भट्टी तापली तापली
खाली लेकरांची माय
वारा पदराने घाली...
कवितेतल्या ओळींनुसार कितीही ऊन, वारा-वादळ झालं तरी सावरायला आपली आई आहे. आपल्या जवळची माणसं आहेत. ती आपल्याला सावरतील आपल्या मायेचा, प्रेमाचा पदर धरतील; पण इथे आलेल्या मुली या मायेच्या पदरालाच पारख्या झालेल्या होत्या. आपुलकीच्या चार शब्दांसाठी आसुसलेल्या होत्या; तरी कुठेही लाचारी दिसत नव्हती. आपली ओळख पुसून टाकण्याची केविलवाणी धडपड नव्हती, तर त्या ओळखीचं मनावर दडपण न घेता पुन्हा नवी ओळख निर्माण करण्याचं साहस त्यांच्यात दिसत होतं. त्यांच्याशी बोलताना ते जाणवत होतं. रेस्क्‍यू फाऊंडेशनच्या रूपात त्या मुलींना मायेचा पदर मिळालाय. त्यामुळे त्यांच्या पंखांना बळ मिळालंय आणि त्या जोरावर त्या नवी स्वप्नं पाहण्यासाठी आणि उंच भरारी घेण्यासाठी सज्ज झाल्या आहेत.

निमित्त होतं रेस्क्‍यु फाऊंडेशनमधील मुलींना बाहुबली सिनेमा दाखवण्याचं. चिमुकल्या पायलने आपल्या अनोख्या शब्दांत तशी गोड ताकीद दिली होती. मला बाहुबली बघायचाय. मग तिची आणि इतर मुलींची बाहुबली पाहण्याची इच्छापूर्ती करण्यासाठी रेस्क्‍यू फाऊंडेशन, सकाळ माध्यम समूह आणि ओरियन मॉलचे सारे सहकारी एकवटले.
बाहुबली सिनेमा तर अख्ख्या जगभर गाजतोय. सिनेमा पाहणारे त्याची तारीफ करताना थकत नाहीयेत. मग या मुलींनी तरी या आनंदापासून का वंचित रहावं, म्हणूनच हा बाहुबलीचा खास शो या खास मुलींसाठी आयोजित करण्यात आला होता. आता तुम्ही म्हणाल त्या मुली कोण आहेत? ज्यांच्यासाठी एवढं चाललंय... तर त्या खूप स्पेशल आहेत. त्यांच्या भूतकाळाने त्यांना असंख्य चटके दिले, असह्य वेदना दिल्या तरी न खचलेल्या, डोळ्यातला आशावाद शाबूत ठेवणाऱ्या त्या ४ ते २० वयोगटातल्या मुली.
कुणी नकळत्या वयात वेश्‍या व्यवसायात जबरदस्तीने ओढली गेलेली, कुणी नातेवाईकांकरवी विकली गेलेली, कुणी घरातील पुरुषांच्या वासनेला बळी पडलेली, कुणी लग्न न होता गर्भार राहिली म्हणून घरातून हाकलण्यात आलेली, कुणी पुरुषी अत्याचारांत पोळलेली, कुणी घरात मुलगी नको म्हणून अव्हेरलेली, कुणी कमी वयात मातृत्व स्वीकारावं लागलेली अशा विविध छळांनी आणि अन्यायांनी पीडित मुली या रेस्क्‍यू फाऊंडेशनच्या आसऱ्याने मोकळा श्वास घेत आहेत. प्रत्येकीवर झालेल्या अन्यायाला तर सीमाच नव्हती; पण त्यांना समाजातील काही मोजक्‍या लोकांनी ज्यांना सामाजिक कार्यात पुढे येऊन सहभागी होण्याची इच्छा आहे, त्यांनी आधार दिलाय. त्यापैकीच सकाळ माध्यम समूह आणि ओरियन मॉलचे सहकारी.
बाहुबली सिनेमाच्या आयोजनाने त्यांना त्या खास मुलींच्या चेहऱ्यावर फक्त आणि फक्त हास्य आणि काही क्षण आनंदाचे त्यांच्या आयुष्यात निर्माण करायचे होते आणि यापुढेही त्या अशाच आनंदी राहाव्यात ही आस होती.

सकाळची सव्वादहाची वेळ. पनवेलमधील ओरियन मॉलमध्ये रेस्क्यू फाऊंडेशनच्या मुली पोहोचल्या होत्या. मॉलमधल्या वातावरणाशी त्या सरावल्या होत्या. त्यांच्या चेहऱ्यावरचा सिनेमा बघतानाचा आनंद ओसंडून वाहत होता. त्या तुमच्या - आमच्यासारखेच सहज फिरायला जाते, असे म्हणून बाहेर पडू शकत नाहीत. म्हणूनच त्यांच्यासाठी हा दिवस खूप खास होता. रेस्क्‍यू फाऊंडेशन, सकाळ माध्यम समूह आणि ओरियन मॉलचे सहकारी यांच्यातील एक समान दुवा होत्या त्या ४० मुली. आणि त्यांची प्रामाणिक इच्छा होती मुलींच्या निरागस चेहऱ्यावर आनंद बघणं.
सिनेमा सुरू झाला तशी हळूहळू होणारी त्यांच्यातील चुळबूळ, कुजबूज थांबली आणि चेहऱ्यावर आता सिनेमात पुढे काय होणार, याविषयीचं कुतूहल दिसू लागलं. अमरेंद्र बाहुबलीची एंट्री झाली तेव्हा मुली भलत्याच खूष झाल्या आणि सिनेमा पाहण्यात दंग झाल्या. देवसेनेला पडद्यावर तलवारबाजी करताना पाहून त्यांनाही वाटलं असेल, आपणही अशी तळपती तलवार हाती घ्यावी आणि आपल्यावर अत्याचार करणाऱ्यांचा समाचार घ्यावा. त्यांच्या मनात काय चालंलं असेल, तर असंख्य विचारांचं वादळ सुरू असेल. आपल्या भविष्याविषयी अजून तशी स्पष्ट कल्पना नाही, दिशा नाही तरी प्रत्येक क्षण आनंदात जगण्यासाठी त्या धडपडत असतील, चाचपडत असतील.

एकंदर त्या इतर सिनेरसिकांसारखाच सिनेमा पाहत होत्या; पण त्यातही वेगळेपण जाणवत होतं. कारण सिनेमात महिलांच्या इच्छेविरुद्ध त्यांना स्पर्श करणाऱ्या सेतुपतीला पाहून त्या क्षणभर स्तब्ध झाल्या होत्या. त्या वेळी त्यांना त्यांच्यावर झालेल्या अत्याचारांची जाणीव झाली असावी. मग त्यांना उत्सुकता लागून राहिली की पुढे काय होणार... मग भर दरबारात अमरेंद्र बाहुबलीने महिलांना त्रास देणाऱ्या त्या सेतुपतीचा तलवारीने गळा कापला तेव्हा मुलींनी उत्स्फूर्तपणे टाळ्या वाजवल्या. सिमेमागृहातून बाहेर पडताना प्रत्येकीच्या चेहऱ्यावर एक मस्त कलाकृती पाहिल्याचं समाधान झळकलं होतं. काहींची पहिलीच वेळ होती थिएटरमध्ये सिनेमा पाहण्याची; तर काहींनी गेल्या काही महिन्यांत एकही सिनेमा पाहिला नव्हता.
 सिनेमा संपल्यावर काही मुलींना बोलतं केलं तेव्हा सगळ्या जणींना त्या सिनेमाविषयी भरभरून बोलायचं होतं. सिनेमातल्या प्रत्येक दृश्‍यावर त्यांच्याकडे काहींना काही सांगण्यासारखं होतं; पण वेळच कमी पडला असता अशी परिस्थिती होती. काहींनी सांगितलं, अमरेंद्र बाहुबलीची एंट्री मस्त वाटली. काही म्हणाल्या, देवसेनाच लय भारी होती. एकीने सांगितलं, की पाठीवर भल्लालदेवाने मारलेला बाण लागला तरी आपल्या नातवाला वाचणारी शिवगामी आणि तिने ज्या प्रकारे त्याला आपल्या हातात वर उचलून धरलं ते आवडलं. मला वाटलं या प्रसंगातून तिला कदाचित वाटलं असेल, आपल्या घरच्यांनी मायेच्या माणसांनीही तिला असंच उचलावं. तिचं रक्षण करावं; पण ते प्रेमळ हात त्यांच्या मस्तकी नव्हते आणि हातात हात घेऊन वचन देणं तर दूरच राहिलं. चिमुकला महेंद्र बाहुबली आई देवसेनेच्या हातावर आपला इवलासा मऊसुत कोमल हात ठेवतो, तेव्हा या मुलींनाही आपल्या प्रियजनांची आठवण आली असेल.

काही जणी भावूक झाल्या होत्या; पण डोळ्यातली चमक त्यांनी हरवू दिली नाही; तर एक मुलगी म्हणाली, बाहुबली मरतानाच्या प्रसंगाने माझे डोळे दिपले, जेव्हा तो म्हणतो, मा का ध्यान रखना... इथली प्रत्येक मुलगी आपल्या घराला पारखी झाली असली तरी त्यांच्या घरच्यांविषयी मनात द्वेष नव्हता, हेच दिसून आलं. काही जणींना फक्त त्यांची नावं विचारली, तू कुठून आलीस असं विचारलं तेव्हा त्यांची नावं ऐकून माझ्याच त्या मैत्रिणी आहेत असं वाटलं. दोघी म्हणाल्या, आम्ही ओडिशातून आलोय. त्यातल्या एकीने तुझं नाव काय, या वाक्‍याचं तिच्या भाषेत चटकन भाषांतरही केलं. ती ओळ मी टिपून घेताना माझ्याकडून चूक झाली, तर लगेच तिने माझ्या डायरीत पाहून ती चूक सुधारली. इतक्‍या हुशार आणि चाणाक्ष मुली होत्या त्या. एक मुलगी संगणक प्रशिक्षण घेत होती. तिला ते आवडतही. काय काय शिकलीस त्यातलं? विचारल्यावर तिने एम एस ऑफीस, पॉवर पॉईंट, एम एस पेंट शिकले. अजून पुढे शिकायचं आहे. म्हणाली...
सगळ्या मुली उत्साहात होत्या. त्यांच्या नजरेत कुतूहल होतं. खूप काही शिकण्याची इच्छा दिसत होती. आपण आपल्या माणसांना गमावल्याचं दुःख तर होतंच. बोलताना भावूक झाल्या होत्या. एकीच्या डोळ्यात आसवं तरळली. ती तर नेपाळहून आली होती. घरच्यांची आठवण येत होतीच; पण त्यासोबत त्यांना त्या बोचऱ्या आठवणीही आठवत असणार... म्हणून अधूनमधून हरवल्यासारख्या दिसत होत्या. काही जणी अगदी बिनधास्त होत्या. हिंदी - मराठीमिश्रित आमचं बोलणं चाललं होतं. नेपाळ, बांगलादेश तसेच महाराष्ट्राबाहेरील इतर राज्यांतून आलेल्या या मुली गुण्यागोविंदानं एकत्र रेस्क्‍यू फाऊंडेशनच्या शेल्टर होममध्ये राहतायत. मला तर त्या सगळ्या जणी तडफदार, स्वतंत्र, करारी बाण्याच्या भावी देवसेनाच वाटल्या.
बाहुबली-२ सिनेमाच्या पटकथेच्या भाषेत सांगायचं, तर अमरेंद्र बाहुबली जसा देशाटनाला निघतो, तसा प्लॉट पॉईंट वनपर्यंतचा प्रवास या मुलींनी रेस्क्‍यू फाऊंडेशनच्या साथीने इथवर केलाय आणि इथून पुढचा प्रवास म्हणजेच इंटरव्हल, प्लॉट पॉईंट टू, क्‍लायमॅक्‍स आणि रेझोल्युशन सुंदर करणं ही आपली जबाबदारी आहे. कथेप्रमाणे बाहुबली देशाटनाला गेला नसता, तर पुढचा सिनेमा घडला नसता. अगदी तसंच या मुलींना त्यांचं आयुष्य सन्मानाने जगण्यासाठी मदतीचा हात तर द्याच; पण त्यापेक्षाही तुम्ही त्यांच्या सोबत आहात, हा विश्‍वास द्या. आणि त्याचबरोबर त्यांच्या आयुष्यात काही आनंदाचे क्षण निर्माण करण्याचा प्रयत्नही कराच...

खूप काही करायचे आहे...
बाळकृष्ण आचार्य यांनी स्थापन केलेल्या रेस्क्‍यू फाऊंडेशनची धुरा आता त्यांच्या पश्‍चात त्यांच्या पत्नी पत्रकार त्रिवेणी आचार्य सांभाळत आहे. त्यांना साथ लाभलीय रेस्क्‍यू फाऊंडेशनचे प्रोजेक्‍ट डिरेक्‍टर दीपेश टांक यांची. फाऊंडेशनविषयी दीपेश म्हणाले, की आमच्या कांदिवलीच्या मुख्य कार्यालयात जवळपास ५० मुली आहेत आणि त्यांची वेश्‍यावस्तीतून सुखरूप सुटका केल्यावर आम्ही खास काळजी घेतो. त्यांना शिक्षणाची संधी उपलब्ध करून देतो. आमच्या शेल्टर होममधील काही मुली शाळेत शिकत आहेत. काहींना त्यांच्या पायावर उभं राहता येईल, यासाठी बेसिक कोर्सेस आखले आहेत. नुकत्याच जन्मलेल्या मुली ते २० वर्षे वयोगटापर्यंतच्या मुली येथे आहेत. जिथे भूकंप, पूर अशा नैसर्गिक आपत्ती होतात. तिथे ह्युमन ट्रॅफिकिंग मोठ्या प्रमाणात होतं. कारण अशा आपत्तींमध्ये आई-वडील आपल्या मुलांना वाचवतात. हे दलाल नेमक्‍या याच वेळी मुलींच्या शोधात असतात. मुली दिसल्या की त्यांना तिथून पळवून नेलं जातं. वेश्‍या व्यवसायात कुठलीही मुलगी स्वच्छेने आलेली नसते. तिला जबरदस्तीने अशा ठिकाणी आणल्यावर ती जवळपास आठवडाभर सुटकेसाठी धडपड करते. मग तिच्या सगळ्या आशा संपतात आणि मग ती तिथल्या वातावरणाला सरावते. व्यसनांच्या आहारी जाते. या सगळ्या महिलांसाठी काम करायचं ठरवलं तेव्हाही आणि आताही जिथे कुठे आम्ही धाड टाकून महिलांना ताब्यात घेतो, तेव्हा जी त्यांची अवस्था असते ती पाहवत नाही. माणुसकीचा अंत झाल्याचा प्रत्यय आम्हाला वारंवार येतो. आपल्या इच्छेविरुद्ध वेश्‍या व्यवसायात ढकलल्या गेलेल्या मुलींसाठी आम्हाला अजून खूप काही करायचं आहे; पण त्यासाठी सजग आणि सामाजिक बांधिलकी जपणाऱ्या कणखर हातांची आवश्‍यकता आहे. ते आमच्यासोबत आमच्या कार्याला हातभार लावू शकतील.

Rescue Foundation
Plot No.39, Fatimadevi Road, Behind Our Lady of Remedy School, Poisur, Kandivali (W), Mumbai - 400067, Maharashtra, India. Telephone:- +91-22-28060707 / 28625240

पूर्वप्रसिद्धी सकाळ मुंबई आवृत्ती

स्त्री सक्षमीकरणाचा राष्ट्रीय आवाज!

नीरजा, पिंक आणि रुस्तम या बॉलिवूडच्या सिनेमांना आणि सिनेमातील कलाकार, तंत्रज्ञांना राष्ट्रीय पुरस्कार घोषित झाले आहेत. त्यानिमित्ताने या सिनेमातल्या साम्यस्थळांविषयी...


नीरजा, पिंक आणि रुस्तम हे तिन्ही सिनेमे 2016 मध्ये प्रेक्षकांना विशेष भावले होते. याच सिनेमांना राष्ट्रीय पुरस्कार मिळाल्यामुळे प्रेक्षकांच्या आवडीचा तो सन्मान आहे, असं म्हणावं लागेल; पण या तिन्ही सिनेमांमध्ये एक साम्य आहे. सारं जग महिला सक्षमीकरण या विषयावर बोलत असताना या सिनेमांतूनही याच विषयाचे पैलू उलगडले आहेत. 

सोनम कपूरच्या संयम आणि नैसर्गिक अभिनयाच्या "नीरजा'ने तिची दखल समीक्षकांना घ्यायला लावली. राम मधवानी यांनी दिग्दर्शित केलेला सिनेमा नीरजा भानोत या अवघ्या 22 वर्षीय हवाईसुंदरीच्या आयुष्यात घडलेल्या प्लेन हायजॅक प्रकरणाचा आणि तिनं प्रसंगावधान राखून धीरानं त्यावर मात केलेल्या घटनेची गोष्ट सांगतो. या सिमेनाची कथा कित्येकांना प्रेरणा देणारी ठरली. नव्यानं एअर होस्टेस म्हणून रुजू झालेल्या नीरजाचं प्लेन हायजॅक होतं. ती त्या प्रसंगाला किती सक्षमपणे तोंड देते, हे हा चित्रपट उत्कृष्टपणे मांडतो. या सिनेमातील संवाद आणि मांडणी अतिशय उत्कृष्ट होती. यातली "जिते है चल, आँखे मिलाएंगे डर से' ही गाणी (गीतकार-प्रसून जोशी) आजही प्रेक्षकांना प्रेरणा देतात.

पिंक सिनेमात तीन मुलींची गोष्ट एका घटनेतून रंगवण्यात आली आहे. एखादी मुलगी जेव्हा नाही म्हणते, तेव्हा तिचा हा नकारच समजावा, या आशयाचा अमिताभ बच्चन यांच्या तोंडी असलेला संवाद आपल्याला हिंमत देतो. एखादी मुलगी रात्रीची पार्टीला जाते. ड्रिंक करते म्हणजे ती वाईट चालीची, स्वतंत्र विचारांची म्हणून तिच्यासोबत कसाही अपमानास्पद व्यवहार केला तर काही हरकत नाही अशा पुरुषी मानसिकतेवर या सिनेमातून भाष्य करण्यात आलंय. यात तापसी पन्नूने साकारलेल्या मीनल नावाच्या व्यक्तिरेखेमुळे तिचं खूप कौतुक झालं. शहरात एकट्या राहणाऱ्या तीन मुली, त्यांना त्रास देणारा मुलांचा ग्रुप आणि मुलींच्या बाजूनं उभा राहिलेला एक वकिल यांच्यातील त्या घटनेच्या अनुषंगानं घडणारी या सिनेमाची कथा खुलवताना कुठंही उपदेशाचं डोस पाजत नाही; पण मीनलच्या बाबतीत घडलेली घटना कुठल्याही मुलीच्या बाबतीत घडू शकते. त्या वेळी घाबरून न जाता अशा प्रसंगाचा आपण सामना केला पाहिजे. मुलींनी पुढे येऊन बोललं पाहिजे. हे सिनेमातून मांडण्यात आलंय. 

मुलींच्या बाबतीत घडणाऱ्या अत्याचारांसाठी कित्येकदा मुलीलाच जबाबदार धरलं जातं. कधी कधी त्या अत्याचाराने महिला इतक्‍या कोलमडून जातात की, त्या पोलिसांसमोर जाऊन गुन्हा नोंदवतही नाहीत. कोर्टात केस उभी राहिल्यानंतर कोर्टात अत्याचाराचे वर्णन करताना, चर्चा करताना त्या तिघींची ढासळणारी मानसिकता आणि अमिताभचे वकील म्हणून धीर देणारे संवाद या सिनेमाचा गाभा आहेत. यातून बरंच काही नकळत सांगण्यात आलंय. आपण एक माणूस म्हणून प्रत्येकाचा आदर केला पाहिजे. मग ती स्त्री असो की पुरुष. एखाद्याला न जाणताच त्याच्या चारित्र्यावर शिंतोडे उडवणे हा गंभीर गुन्हा आहे. हे आपण समाज म्हणून कधी शिकणार? ...एखादी मुलगी घरी उशिरा आली तरीही तिच्याकडे संशयास्पद नजरेने बघणाराही समाज आहे. या अशा सर्वांगीण समस्येवर एका घटनेतून प्रकाश टाकणारा पिंक सिनेमा खूप काही सांगून गेला.


रुस्तम पावरीच्या आयुष्यातील एका सत्यघटनेवर आधारित रुस्तम सिनेमा. वरवर पाहताना एका रुस्तम पावरीचा चरित्रपट आहे; पण खरंतर हा सिनेमा जितका रुस्तमचा आहे तितकाच त्याची पत्नी सिंथिया पावरी हिचा आहे. नौदल अधिकारी असलेला रुस्तम सुट्टीत घरी येतो, तेव्हा त्याला पत्नीचे विवाहबाह्य संबंध कळतात. त्यानंतर विक्रम मखिजाचा खून होतो आणि रुस्तम तुरुंगात जातो. विक्रमच्या हत्येप्रकरणी अटकेत असलेल्या रुस्तमच्या "मतलब बाजी जितनेसे है, फिर चाहे प्यादा कुर्बान हो या फिर रानी'. या संवादामुळे सिनेमातील हत्येचं रहस्य आणखी गडद होतं. तुरुंगात भेटायला आलेल्या आपल्या पत्नीला रुस्तम सांगतो की, तुला विक्रमने फसवून तुझ्याकरवी मला मात देण्याचं त्याचं कारस्थान होतं. हे सांगताना तो कुठलेही आरोप तिच्यावर न करता तूच हिंमत दाखवलीस तर आपली या रहस्यमय खून खटल्यातून सहज सुटका होईल. तूच साहस दाखवून त्याचा तुला त्रास देण्याचा प्रयत्न त्यांनी का चालवलाय? ते शोधून काढ. अशा प्रकारे रुस्तम तिला धीर देतो. मी नसताना तुझं दुसऱ्या कुणाच्या प्रेमात पडणं साहजिक आहे. हेही तो कबूल करतो. पती-पत्नीच्या नात्याचा एक वेगळा पैलू उलगडणारी ही गोष्ट प्रेम आणि विश्‍वासाने फुलते.

एकूणच पिंक, नीरजा आणि रुस्तम या सिनेमांमध्ये नकळपणे आजच्या स्त्रीचीच वेगवेगळी रूपं दाखवण्यात आली आहेत. हे सिनेमे राष्ट्रीय पुरस्कारानं सन्मानित झाल्यामुळे त्यात मांडल्या गेलेल्या विषय आणि आशयाने ते प्रेक्षकांच्या सदैव स्मरणात राहतील. 

चॅनेल बदला, विचार बदलेल!

काही वाहिन्यांनी जाणीवपूर्वक मर्यादित भागांच्या मालिका प्रसारित करायला सुरुवात केली आहे. चॅनेलचा रिच आणि टाईमस्पेंड वाढवण्यासाठी, नवे नवे विषय, नव्या पद्धतीने प्रोमोतून मांडण्याचा अविरत प्रयत्न प्रत्येक चॅनेलची प्रोग्रामिंग टीम करत असते. पण काही मालिकांच्या बाबतीत आखलेली गणितं फसतात आणि मालिका भरकटतात. याचा कुणालाही दोष देण्यापेक्षा आणि प्रेक्षकांनी बोलून बोलून किंवा मालिका बघून आपला बहुमूल्य वेळ फुकट घालवण्यापेक्षा आपल्या हातातला रिमोट घेऊन चॅनेल त्वरित बदलण्याची आवश्‍यकता आहे... चॅनेल बदला, विचार बदलेल! 

बा र्कचा दर आठवड्याचा टीआरपी आला आणि पुन्हा एकदा सोशल मीडियातून चर्चा झडू लागल्या. अरे, काय हे... या असल्या मालिकांचा आम्हाला कंटाळा आलाय, या बंद कधी होणार याची वाट बघतोय.... पण टीआरपी बघा वाढतच चाललाय. हल्ली सोशल मीडियामुळे नोकरदार स्त्रियांना आणि तरुण-तरुणींना आपलं टीव्हीविषयी वेगळं मत प्रकट करण्याची संधी मिळते. आणि गेले वर्षभर समस्त महिलावर्गाला हाच प्रश्‍न पडलेला आहे की "पुढचं पाऊल', "साथ निभाना साथिया', "ये है मोहब्बते', "ससुराल सिमर का', "ये रिश्‍ता क्‍या कहलाता है...' अशा या विविध मनोरंजन वाहिन्यांवर दाखवण्यात येणाऱ्या मालिका बंद कधी होणार, याची प्रेक्षक आतुरतेने वाट बघतायत. पण हे असं का होतं, याच्यावर उत्तर काय ते आपल्याकडेच आहे, त्याकडे आपण दुर्लक्ष करतो. सोशल मीडियाच्या प्रभावी वापरामुळे गेली 2 वर्षे मालिका पाहणारा सूज्ञ प्रेक्षक मालिका आणि चॅनेलविरोधात आपली मतं आवर्जून आणि तीव्रपणे मांडू लागला आहे. त्यामुळे सोशल मीडियाच्या माध्यमातून चॅनेलवर एक ऑनलाईन दबावगट निर्माण झाला आहे. 

"इंडिया'फोरमसारख्या काही ऑनलाईन टीव्ही अपडेट देणाऱ्या वेबसाईट आणि काही वेगवेगळ्या मालिकांविषयीची पेजेस, ट्विटर हॅंडल यांच्या माध्यमातून चॅनेल आणि मालिकांविषयी ऑनलाईन मत प्रदर्शित करून मालिका कुठल्या बघाव्या, कुठल्या चांगल्या, याविषयी बरंच लिहिलं आणि बोललं जातं. इंडिया फोरम बार्कच्या टीआरपीव्यतिरिक्त आपला एक ऑनलाईन टीआरपी देतं. अशी अजूनही काही बेव पेजेस आहेत. त्यावर टॉपला दिसणाऱ्या मालिका बार्कच्या टीआरपीमध्ये पहिल्या दहामध्येही नसतात. अलिकडेच आलेल्या इश्‍कबाज, 24, अम्मा, सिया के राम, कुछ रंग प्यार के ऐसेही, इक दुजे के वास्ते, भागे रे मन अशा कितीतरी वेगळ्या विषयांवरच्या मालिका प्रेक्षकांच्या पसंतीस उतरल्या आहेत. परंतु त्यांना हवा तसा टीआरपी नसल्यामुळे बरेच प्रेक्षक नाराज आहेत.  त्यातल्या काही मालिका बंद झाल्याही. कमी टीआरपीमुळे चांगल्या मालिका बंद होऊ नयेत. असं सूज्ञ प्रेक्षकांना वाटत आहे. त्यापेक्षा साथ निभाना साथिया, पुढचं पाऊल सारख्या मालिका बंद व्हाव्यात. पण वर्षभरातील टीआरपीचे आकडे पाहिले तर "ये है मोहब्बते', "कुमकुमभाग्य', "साथ निभाना साथिया', "स्वरागिनी', "ये रिश्‍ता क्‍या कहलाता है' आणि आता अलीकडे आलेली "ब्रह्मराक्षस' याच मालिका आलटून-पालटून टॉप ५ येताना दिसतात. त्याचबरोबर हिंदीमध्ये काही वाहिन्या आपल्याच ब्रॅंडखाली काही नवी चॅनेल्स आणून त्यावर त्यांच्याच वाहिनीवरच्या जुन्या मालिका त्यावर दाखवत आहेत. त्या जुन्या मालिका दाखवायला सुरुवात झाल्यापासून त्या मालिकांनी सध्याच्या मालिकांना चांगलीच टक्कर दिली आहे. "जोधा अकबर' या मालिकेचं उदाहरण या संदर्भात देता येईल. गावाकडे काही भागात डिजिटलायझेशन आणि केबल सुविधा पोहोचली नसल्यामुळे या वाहिन्यांनी सुरू केलेली नवी चॅनेल्स "फ्री टू एअर' असल्यामुळे जुन्या मालिकांसह गावाकडच्या भागात दिसतात. त्यामुळे जुन्या मालिकांना टीआरपी मिळत आहे. बार्कने आता रुरल आणि अर्बन असा दोन्ही विभागात टीआरपी द्यायला सुरुवात केल्यामुळे हे स्पष्ट झालं आहे. मुळात सर्वसामान्य प्रेक्षकांच्याही आता काही मालिका खरंच डोक्‍यात जायला लागल्यात. पण बंद होण्याचं काही चिन्ह दिसत नाही, म्हणून ते त्याविषयी कधी खिल्ली उडवत; तर कधी गंभीरपणे चर्चा करताना दिसतात. 

एकदा एका कार्यक्रमात ज्येष्ठ अभिनेत्री रोहिणी हट्‌टंगडी यांना प्रेक्षकांकडून प्रश्‍न विचारण्यात आला की कंटाळवाण्या मालिका बंद कशा होतील? तेव्हा त्या म्हणाल्या होत्या, त्या कधीच बंद होणार नाहीत. जोवर तुम्ही रिमोट हातात घेऊन चॅनेल बदलत नाही. असाच प्रश्‍न लेखिका मधुगंधा कुलकर्णी यांना विचारण्यात आला होता, त्या वेळी त्याही असंच म्हणाल्या, चॅनेल बदला, मालिका बंद होतील. 

अलीकडे काही वाहिन्यांनी जाणीवपूर्वक आपल्या मालिका मर्यादित भागांच्या असणार, असं जाहीर करूनच प्रसारित करायला सुरुवात केली आहे. चॅनेलचा रिच आणि टाईमस्पेंड वाढवण्यासाठी, नवे नवे विषय, नव्या पद्धतीने प्रोमोतून मांडण्याचा अविरत प्रयत्न प्रत्येक चॅनेलची प्रोग्रामिंग टीम करत असते. पण काही मालिकांच्या बाबतीत आखलेली गणितं फसतात आणि मालिका भरकटतात. याचा कुणालाही दोष देण्यापेक्षा आणि प्रेक्षकांनी बोलून बोलून किंवा मालिका बघून आपला बहुमूल्य वेळ फुकट घालवण्यापेक्षा आपल्या हातातला रिमोट घेऊन चॅनेल त्वरित बदलण्याची आवश्‍यकता आहे. बऱ्याच घरांमध्ये कुठलंतरी एक चॅनेल लावून घरातली माणसं आपली इतर कामं करण्यात गढून गेलेली असतात. बऱ्याचदा त्यांचं मालिकांमध्ये लक्षही नसतं. परंतु ते चॅनेल संध्याकाळी ७ वाजल्यापासून रात्री १० वाजेपर्यंत न बंद करता लावून ठेवल्यामुळे चॅनेलला मात्र रिच आणि टाईम स्पेंड मिळतो आणि त्यांचा प्रोग्रामिंगचा हेतू साध्य होतो. परवाच ट्रेनमध्ये एक मुलगी सांगत होती, आमच्या शेजारच्या काकूंना कमी ऐकू येतं; त्यामुळे त्या ६ वाजल्यापासून रात्री १० वाजेपर्यंत मोठ्या आवाजात टीव्ही लावतात, त्यामुळे त्या स्लॉटमध्ये लागणाऱ्या सर्व मालिकांमध्ये सध्या काय ट्रॅक चालू आहे, ते आम्हाला टीव्ही न बघता कळतं. कुठली मालिका किती सहन करायची, हे प्रेक्षकांवरच अवलंबून आहे; त्यामुळे आपण नागरिक म्हणून दैनंदिन जीवनातली कित्येक कर्तव्य बजावत असतो, त्यापैकीच नावडती मालिका न पाहता चॅनेल बदलणे हे कर्तव्य समजून रिमोट हाती घ्यायला हवा. नाहीतर रटाळ मालिका सहन करण्यापलीकडे आपल्याकडे पर्याय उरणार नाही. या वर्षभरातील जे काही बार्कच्या टीआरपीचे आकडे आपल्यासमोर आले आहेत, ते पाहता त्याच्याशी ४० टक्के प्रेक्षक असहमत आहेत. हे प्रेक्षक सोशल मीडियातून आपली मते आवर्जून मांडत आहेत; त्यामुळे हिंदी मालिकांमध्ये १० टक्के बदल घडवण्यात ते यशस्वी झाले आहेत. त्यांच्या जोडीला घरी बसून टीव्ही पाहणाऱ्या प्रेक्षकांनी जर आपला विचार बदलून चॅनेल बदललं तर अजून खूप मोठा फरक पडेल आणि सध्याचं टीव्हीचं चित्रं नक्की बदलेल. हे शक्‍य आहे आणि ते प्रेक्षकांच्याच हातात आहे. इतर मनोरंजन वाहिन्यांच्या रेट्यात एपिक चॅनल आपली एक खास ओळख बनवू पाहत आहे. पण त्यांच्या मालिकांना टीआरपीच्या तुलनेत टिकणे कठीण झाले आहे. एकांत, दरीबा डायरीज, राजा, रसोई और अन्य कहानियाँ, देवलोक अशा काही मालिकांना खास चाहता वर्ग निर्माण झाला आहे. पण त्यांची मागणी आहे की या मालिका त्यांना यू ट्यूबवर पहायला मिळाव्यात. कारण टीव्हीचा रिमोट डेली सोप पाहणाऱ्या घरातील गृहिणींच्या हातात असतो.

युथ चॅनल्स आपल्या टार्गेट ऑडियन्सला खिळवून ठेवण्यात फारशी यशस्वी होत नाहीत. त्यामुळे अलिकडेच चॅनल व्ही नावाच्या वाहिनीला आपला जॉनर बदलून म्युझिकल व्हावं लागलं. कारण मुळात तरूणाई टीव्ही पाहण्यासाठी काय करावं याचच उत्तर त्यांना मिळालेलं नाही.

प्रेक्षकांना एखाद्या मालिकेचं किंवा संपूर्ण वाहिनीवरील कार्यक्रमांचं हॅबिट फॉर्मेशन होणं ही चॅनेलच्या प्रोग्रामिंग टीमच्या यशाची खूण आहे; परंतु प्रेक्षकांसाठी ही धोक्‍याची घंटा आहे. आपल्याला एखादी मालिका बघायची सवय लागली की ती सहसा सुटत नाही आणि तिथेच सारं घोडं अडतं. सध्या प्रत्येक वाहिनीवर काही नव्या मालिकांचे प्रोमो झळकतायत. त्यांच्याकडे आता काही प्रेक्षक लक्ष देऊन आहेत आणि सोशल मीडियावरचा प्रत्येक प्रेक्षक "इश्‍कबाज' या मालिकेच्या प्रचंड प्रेमात पडलाय. त्या सर्वांना इच्छा आहे की ही मालिका नंबर वन मालिका व्हावी. त्यासाठी ते रोज काही ना काही कृती करताना दिसतायत. आपलं "शिविका' प्रेम दाखवण्याची एकही संधी ते सोडत नाहीयेत. अरे हो, शिविका कोण ते सांगायचं राहिलंच की! शिवाय सिंग ओबेरॉय आणि अनिका ही जोडी सध्या प्रेक्षकांमध्ये फारच लोकप्रिय झाली आहे. यांचंच ते कपल नेम आहे शिविका. पण ही मालिकाही १.९ आणि १.५ अशा टीआरपीमुळे बंद होईल की काय, अशी भीती ऑनलाईन प्रेक्षकांना वाटू लागलीय. "इश्‍कबाज' नामकरण, कुछ रंग प्यार के ऐसेही आणि अशा काही चांगल्या मालिकांची संख्या फार कमी आहे, त्या मालिकांना प्रेक्षकांच्या विचारबदलाची आणि चॅनेलबदलाची अपेक्षा आहे. नाही तर "भागे रे मन' या अतिशय लाडक्‍या मालिकेला जसं प्रेक्षकांना मुकावं लागलं, तसंच इतर मालिकांचं होईल, म्हणूनच विचार बदला, चॅनेल बदलेल आणि चॅनेलला बदलावंच लागेल... 

पूर्वप्रसिद्धी सकाळ मुंबई आवृत्ती १८ नोव्हेंबर २०१६

वेशीवरचे हुंदके

सध्या गालावर खळी पाडत गोड हसत ‘चालतंय की’ असं म्हणणारा राणा चांगलाच लोकप्रिय झालाय. त्याच्या संगट त्याचं शेत आणि लाल मातीतली कुस्तीबी याड लावतिया. पण प्रश्न हा आहे की असं किती मुलींना वाटतंय की मला शेतकरी नवरा हवा. किंवा किती मुलांना असं वाटतंय की आपण गावी जाऊन शेती करावी...तर अशी मुलं-मुली हाताच्या बोटावर मोजण्याइतकीच एखाद्या गावात सापडतील. कारण गावातली युवा पिढी गावातच रुळण्याऐवजी शहराची वाट चालू लागली आहेत. हे वर्षानुवर्ष होत आलंय. आणि आता हा गंभीर प्रश्न निर्माण झालाय. त्यामुळे गावच्या वेशीवर राहिलेत फक्त हुंदके आणि डोळ्यात प्राण आणून वाट पाहणाऱ्या ज्येष्ठांच्या केविलवाण्या नजरा. 

शहरातला मुलगा गावात येतो, गाव बदलतो आणि तो गावाचा सर्वेसर्वा बनतो. अशा गोष्टी आता फक्त सिनेमातच दिसतात आणि घडू शकतात. प्रत्यक्षात ते शक्य नाही. स्वदेस मधला मोहन आठवतोय. शाहरूख खानने खूप छान भूमिका वठवली होती. हा मोहन शेवटी निघतो, कावेरी अम्माला आणि प्रेयसी गिताला वेशीपाशी रडवेल्या स्थितीत सोडून...मग तो लगेचच परततो आणि त्या दोघींचं वाट पाहणं संपतं. पण आज गावेगावी पाहिलं तर अशा कितीतरी कावेरी अम्मा आणि गिता आपल्या माणसाची वाट पाहत हुंदके देतातय. 

घरटी गडी, तरूण मुलं-मुली गावची वेस ओलांडून शहरात जाऊ लागली. याची कारणं पाहिली तर खूप आहेत. पहिलं कारण शिक्षणाचं. उदाहरणच द्यायचं झालं तर कोकणातील सिंधुदूर्ग जिल्हा सर्वात साक्षर जिल्हा म्हणून नावाजला जातो. पण याच जिल्ह्यातील अंदाजे ७० टक्के तरूणाई मुंबई आणि आसपासच्या शहरात प्रथम शिक्षण आणि नंतर नोकरीसाठी गेली. या ७० टक्के तरूणाई पैकी जवळपास ५० टक्के तरूणाईचा शहरातच संसार थाटून राहण्याकडे कल दिसतो. सणासुदीला घरच्यांना भेटवस्तू घेऊन गावी जायचं आणि पुन्हा यायचं. अशी गावात सतत ये-जा करणाऱ्या तरुणाईचंही एक टोक आहे. ही मुलं-मुली आपला शहरी थाट गावी गेल्यावर पुरेपूर मिरवून घेतात. आमचा मुलगा मोठ्या कंपनीत कामाला आहे. असं त्यांचे पालक गावात सांगून आपला मान वाढवून घेतात. यातंच त्यांना धन्यता वाटते. पण प्रत्यक्षात तो मुलगा कुठेतरी मॉलमध्ये किंवा तुटपंजी नोकरी करत असतो. (असो, हा एक वेगळा संशोधनाचा विषय आहे.) मुंबई-पुणे-नाशिक या सुवर्णत्रिकोणाच्या पट्ट्यात कामानिमीत्त ये-जा करणाऱ्या तरूणाईचं एक वेगळच कल्चर आहे. दुसरं कारण गावाकडे रोजगार मिळत नसल्यामुळे आणि दुष्काळामुळे होणारं स्थलांतर. यालाच जोडून नोकरी-व्यवसायाच्या निमित्ताने शहरात जाणारी तरूणाई हा मुद्दा घेऊ शकतो. त्याचबरोबर काही पालक आपल्या मुलांना शहरात जाऊनच नोकरी कर, अशी जबरदस्ती करतात. या अशा कारणामुळे शहरात आलेल्या तरूण मनांची व्दिधा मनस्थिती असते. तर काही तरूण शहर की गाव, की दोन्ही असे अधांतरी लटकतात. पण या सगळ्यात घरातील ज्येष्ठ व्यक्ती मात्र एकटे पडतात. 

मुलगा शहरात गेला चांगलं कमाऊ लागला. नंतर तिथेच जम बसवण्याचा विचार करू लागला तर आपल्या आई-वडलांना तिकडे बोलावून घेतो. आणि आजी-आजोबांना शेजाऱ्यांच्या भरवशावर गावातच सोडलं जातं. भारतातील गावोगावी हीच परिस्थिती थोड्या फार फरकाने पहायला मिळते. आजच्या काळात एकत्र कुटुंबपध्दतीही टिकण्याचं प्रमाण कमी होऊ लागलंय. तिथे घरातील आजी-आजोबांना कोण विचारणार...अशा स्थितीत आपल्याला काय दिसतं तर उंबरठ्यावर, पारावर बसून वेशीकडे डोळे लावून बसलेल्या ज्येष्ठ व्यक्ती. जुन्या काळात पिढीतलं अंतर वयाने वाढलं तरी मनाने खूप जवळ असायचे. पण आता मनाने आणि वयाने दोन पिढीतलं अंतर वाढतंच आहे. आणि अलिकडे तर आजी-आजोबांना मोठ्ठा टिव्ही घेऊन किंवा अगदी लेटेस्ट फॅशनचा स्मार्ट फोन घेऊन दिला की नातवंडांचं कर्तव्य संपतं. आपले आजी-आजोबा व्हॉट्सअपवर आले हे कौतुकाने मित्रांना दाखवणारी तरुणाई हे विसरते की ते तुमच्याशी दिवसभरातून एकदा तरी संवाद व्हावा यासाठी आलेत व्हॉट्सअपवर. इथेही त्यांची खिल्लीच उडवली जाणार असेल तर तरूणाईशी संवाद साधण्यासाठी आसुलेल्या त्यांनी काय करावं? मग त्यांच्याकडे वाट पाहण्याशिवाय पर्यायच उरत नाही.


आता कामासाठी शहरात जाणं किंवा काहीतरी अनवट वाट शोधावी किंवा फॅशन आणि अडव्हेंच्यर म्हणून गावी सेटल होणं महत्त्वाचं नसून आपली प्रगती कशात आहे शोधणं... जी प्रगती आपल्यातलं माणूसपण हिरावून घेते तिला प्रगती म्हणावं का? हा विचार करण्याची वेळ येऊन ठेपलीय, अजून किती वर्षे आपण आजी-आजोबांना वेशीवर असे तिष्ठत ठेवणार आहोत...
मला आठवतंय मी शहरात जाऊन शिक्षण घेण्याचा निर्णय घेतला तेव्हा माझ्याबरोबर आमच्या दहावीच्या अर्धा वर्ग मुंबईला निघाला होता. त्यातले काहीजण फक्त शिक्षणासाठी आणि काहीजण नोकरीसाठी असं चित्र होतं. तेव्हा आमच्यासमोर पर्याय नव्हता. पण आता गावाकडे तशी परिस्थिती राहिली नाही. शिक्षणसुविधा मिळू लागली आहे. तेव्हा आमच्या गावात फक्त सकाळच्या वेळात एक एसटी जायची. त्यानंतर ये-जा करण्यासाठी काही साधन नसायचं. पण आता दळणवळणाच्या सुविधाही सुधारल्या आहेत. हे जरी असलं तरी गावात आता एक वेगळाच प्रश्न निर्माण होतोय तो म्हणजे शहरात राहून शिकलं, नोकरी किंवा व्यवसाय केला तर तो ग्रेट. मात्र गावात राहून कुणी हीच गोष्ट करून दाखवली तर त्याला ग्रेट मानलं जात नाही. यामुळे तरूणाईच्या डोक्यात गोंधळ उडालाय. पण यामध्ये कुचंबणा होतेय ती घरातल्या आजी-आजोबांची. नातवंडांना चार शब्द समजावून सांगावेत तर त्यांचं ते ऐकणार नाहीत. कारण मुलांना शेवटी आपल्या आईवडलांनी सांगितल्याप्रमाणे शहरात जा, स्वतःची वेगळी वाट शोध याच गोष्टीत थ्रील वाटतं.


तसं बघायला गेलं तर या प्रश्नावर थेट असं काही उत्तर नाहीय. पण जरा वेगळा विचार केला तर लक्षात येईल की शिक्षणाने अंगी सुसंस्कृतपणा येतो मग ते शिक्षण गावचे असो की शहरातले. माणूस म्हणून तुम्ही किती आणि कसे आत्मसात करता हे तुमच्यावर अवलंबून आहे. तुमच्या मानण्यावरच सगळं आहे. तुम्ही गावचे म्हणून स्वतःला कमी लेखत राहिलात तर हातचं कमावलेलं सार निसटून जाईल. सध्या समाजाला गरज आहे ती सुदृढ, कणखर युवापिढीची आणि त्यांना मार्गदर्शन करण्यासाठी पाठीशी असणाऱ्या ज्येष्ठांची. पण तरूणाईच जर गाव की शहर या विचाराने गोंधळेली असेल आणि ज्येष्ठ मंडळी तुमच्यासोबत नसतील तर निकोप समाजनिर्मीतीचं भवितव्य धोक्यात येईल.


एक छोटीशी गोष्ट इथे आवर्जून सांगाविशी वाटते ती अशी की एका शहरातले आई-बाबा आपल्या मुलाच्या सदा न कदा सोशल मीडियावर असण्यामुळे प्रचंड वैतागलेले होते. त्या मुलाला फोटोग्राफीची आवड होती. तो रोज काहीतरी इनोवेटिव्ह फोटो काढून पोस्ट करत रहायचा. त्याच्यावर आलेल्या कमेंट्स वाचायचा त्यानुसार पुन्हा विचार करायचा असं त्याचं दिवसभर सुरू असायचं. अभ्यासात तो फार काही हुशार नव्हता. एकदा त्याच्या बाबांनी त्याला सांगितलं. तुला २४ तास वाय फाय देतो. तीन महिने तुला तुझ्याच खोलीत कोंडून ठेवतो. फक्त जेवणाच्या वेळेला जेवण खोलीत येईल. बाकी तू मात्र अजिबात बाहेर जाऊ शकणार नाहीस. आणि या तीन महिन्यात तू तुझी काहीतरी प्रोग्रेस करून दाखवायचीस. तीही या चार भिंतीच्या आत. मुलाने आव्हान स्वीकारलं. पण त्याला दोन-तीन दिवस कळतंच नव्हतं काय करायचं. सोशल मीडियावर ऑनलाईन राहून थकला. मग एके दिवशी खिडकीच्या बाजूला निवांत पडून राहिला. नुकतीच किरणं खिडकीपाशी रेंगाळत होती. साडे-नऊची वेळ असेल. त्या मुलाच्या खोलीसमोर खिडकीत त्याला एक आजी दिसली, ती मस्त खुशीत गात स्वयंपाकाला सुरूवात करत होती. तो तिच्याकडेच बघू लागला. त्या आजीने गुणगुणत सगळा स्वयंपाक केला...आणि शेवटी एका रेसिपीची वाटीत घेऊन चव घेतली आणि खुशीत अहाहा असं म्हणत निघून गेली. त्या मुलाने चार दिवस बारकाईने निरिक्षण केलं आजी गाणं म्हणत स्वयंपाक करायची आणि निघून जायची. त्याला यावर एक कल्पना सुचली. त्याच्या खोलीत सीसीटीव्ही कॅमेरा लावलेला होता, त्याने तो आजीच्या खोलीच्या दिशेने वळवला. त्यावर तो रोज आजीचा स्वयंपाक शूट करू लागला, तिच्याही नकळत. मग शूट केलेला व्हीडीयो तो ‘ग्रॅनीज सिंगिंग किचन’ या त्याच्या यूट्यूब चॅनलवर अपलोड करू लागला. त्याला खूप हिट्स आणि शेअर मिळू लागले. तीन महिन्यांनी तो खोलीतून बाहेर पडला तेव्हा तो आणि ती समोरच्या खिडकीतली आजी दोघेही स्टार झाले होते...आणि त्या मुलाच्या पालकांना त्याचं खूप कौतुक वाटू लागलं. त्यांनी आपल्या मुलाची जाहीर माफी मागितली. त्याचवेळी त्यांच्या घरात मुलाच्या आग्रहाखातर ती आजी त्यांच्या घराची एक सदस्य बनली.


सांगायचा मुद्दा हाच की आपली प्रगती साधायची असेल तर कुठुनही साधली जाऊ शकते. त्यासाठी शहर की गाव निवडायची आवश्यकता नाही. आणि आपल्या माघारी ज्येष्ठांना उंबरठ्यावर, वेशीपाशी रडवेल्या अवस्थेत सोडून जाण्याचा विचारसुध्दा मनात आणू नका...कारण फिल्मी मोहन पुन्हा घरी येऊ शकतो. पण तुम्ही एकदा शहरात जायचा विचार केलात की कावेरी अम्मा आणि गिताचे हुंदके तुम्ही कसे थांबवणार...’गाव ओस पडतंय, वेशीपाशी आता निशब्द हुंदके’ असं बातम्यामध्ये सांगितलं गेलं तर ती ह्युमन इंटरेस्ट स्टोरी होते. आणि या स्टोरीचा हॅपी एंड तुमच्याच हाती आहे... 

पूर्वप्रसिद्धी ज्येष्ठपर्व त्रैमासिक २०१७

इश्‍कबाजां'चा दुसरा अध्याय

"एक दुसरे के जरुरी हिस्से हैं, ये एक कहानी के तीन किस्से हैं' असं म्हणत इश्‍कबाज या मालिकेत दाखवलेली तीन भावांची गोष्ट इतकी हीट ठरली, की खास "लोकाग्रहास्तव' त्याच पात्रांना, त्याच कलाकारांना घेऊन तिची जत्रेत हरवलेली बहीण शोभावी अशी "दिल बोले ओबेरॉय' ही मालिका येतेय. भारतीय टेलिव्हिजनवरील या वेगळ्या प्रयोगाविषयी... 

गेल्या वर्षी 27 जुलैला इश्‍कबाज ही मालिका सुरू झाली. ओबेरॉय खानदानाची ही गोष्ट होती तीन भावांची. हे तीन भाऊ आणि त्यांचं बॉंडिंग पब्लिकला इतकं अपील झालं, की ती सोशल मीडियावर रॉकिंग ठरली. ट्विटर, फेसबुक, यू-ट्युबवर त्यावर इतक्‍या कमेंट पडताहेत, की... 
या तीन भावासांठी तीन वेगवेगळी लव्हसॉंग आहेत, त्यांचे वेगवेगळे व्हिडीयोही आहेत. ज्याचे रिंगटोन त्यांच्या अनेक फॅनच्या फोनवर वाजताहेत. या तिघांची एण्ट्री जेव्हा होते तेव्हा त्यांचे स्वतःचे असे म्युझिक वाजते. तेही लोकप्रिय आहे. थोडक्‍यात, सब कमाल का चल रहा था, और कॉम्पिटिशन शुरू हो गई. तीही याच मालिकेच्या एक्‍स्टेन्शन असलेल्या मालिकेकडून... 
या नव्या मालिकेचं नाव आहे "दिल बोले ओबेरॉय'. इश्‍कबाज जे पाहतात, त्यांना यामागचा संदर्भ कळेलच. 
ही मालिका सुरू होतेय स्टार प्लसवरच, पण खरं सांगायचं तर ही मालिका जास्त पाहिली जाते हॉट स्टार या ऍपवरच. 
व्हॅलेंटाईन डेच्या आदल्या दिवसापासून म्हणजेच 13 फेब्रुवारीपासून ही स्टारवर आणि हॉट स्टारवर दिसू लागेल. 
भारतीय टेलिव्हिजनवर हा अशा प्रकारचा पहिलाच प्रयत्न असावा. अमेरिकेत फ्रेंड्‌स या सिरीजचे 10 सीझन झाले आहेत. त्यातील कलाकार आणि पात्रं खूप आवडल्याने त्यांचा एक वेगळा प्रवास दाखवण्यासाठी एक नवी मालिका आखण्यात आली होती, पण ती होती वेबसाईटपुरती मर्यादित. "दिल बोले ओबेरॉय' ही मालिकासुद्धा सुरुवातीला स्टारच्या हॉट स्टार ऍपवरच दाखवावी असं ठरत होतं, पण त्यानंतर वाहिनी आणि प्रॉडक्‍शन हाऊस यांनी मिळून ठरवलं, की ती एक वेगळी मालिकाच असावी आणि ती इश्‍कबाजनंतरच्या स्लॉटलाच अर्धा तास ठेवावी असं ठरलं. 
मालिकेचे प्रोमो वाहिनीवर झळकू लागल्यानंतर इश्‍कबाज मालिकेचा ऑनलाईन प्रेक्षकवर्ग प्रचंड खूश झालाय, की त्यांचे थॅंक्‍यू मेसेज, ट्विटस्‌ अजूनही सुरू आहेत. गुल खान आणि करिश्‍मा जैन यांच्या फोर लायन्स फिल्म या प्रॉडक्‍शन हाऊसने इश्‍कबाज सीरियलची कल्पना स्टार वाहिनीवर मांडली होती. ही मालिका सुरू झाली तेव्हा तीन भावांची गोष्ट असलेली ही मालिका प्रेक्षकांना कितपत रुचेल असं वाटलं होतं, पण शिवाय, ओमकारा आणि रुद्र या तीन ओबेरॉय ब्रदर्सनी या मालिकेतून अशी काही जादू केली, की प्रेक्षक त्यांच्या आवडत्या मध्यवर्ती भूमिका करणाऱ्या नायिकांना विसरले. एखादी नायिका मध्यवर्ती असलेली मालिकाच हीट होते हा समज या मालिकेने खोटा ठरवला. 
एकाच मालिकेचं हे एक्‍स्टेन्शन मांडण्याचं पाऊल पहिलं असलं, तरी मागोमाग इतर अनेकही त्यांच्यामागोमाग येऊ शकतील. आपली "कॉपीबाज' मनोवृत्ती लक्षात घेता ते नाकारता येत नाहीच... 

कोण आहेत इश्‍कबाज? 
इश्‍कबाज ही मालिका म्हणजे तीन चुलतभावांची गोष्ट. त्यांचं ओबेरॉय कुटुंब एक प्रतिष्ठित गडगंज श्रीमंती अनुभवत आहे. आजी, काका, काकी, आई, बाबा, बहीण हे तिघे भाऊ आणि मोठा भाऊ शिवायची बायको असं हे यांचं ओबेरॉय खानदान. या खानदानाचा रुबाब तुम्हाला प्रत्यक्ष मालिका पाहताना कळेलच, कारण यातला शिवाय राग आला की एक दिवसाआड आपला किमती फोन फेकून देतो. या कुटुंबाला त्यांच्या दादीने मायेने एकत्र बांधून ठेवलंय. तिचा मान राखत या कुटुंबाला असंच एकसंध ठेवायची जबाबदारी या तीन ओबेरॉय ब्रदर्सवर आहे आणि ते तिघेही ही जबाबदारी मस्त पार पाडतायत. बिझनेसमन शिवायला फक्त खानदान महत्त्वाचं वाटतं. ओमकारा हा शिल्पकलेत पारंगत आहे; तर रुद्र हा कॉलेजला जाणारा फ्लर्टी मुलगा आहे. हे तिघे भाऊ अर्धा तास प्रेक्षकांना बांधून ठेवतात. 
शिवाय आहे नकुल मेहता, ओमकारा आहे कुणाल जयसिंग आणि रुद्र आहे लिनेश माट्टू. 

ऑनलाईन चस्का... 
इश्‍कबाजांना (त्याच पात्रांना, त्याच कलाकारांना) घेऊन दुसरी मालिका आणण्याचा विचार प्रत्यक्षात आणण्यामागे या मालिकेच्या ऑनलाईन प्रेक्षकांचा मोठा वाटा आहे. कारण ही मालिका ऑनलाईन बघणारा प्रेक्षकवर्ग बऱ्याच मोठ्या प्रमाणात आहे. इंडिया फोरमकडून दर आठवड्याला डेली सोपचा "चस्का मीटर' लावला जातो. इथे आपल्या आवडत्या मालिकांना ऑनलाईन मतदान करायचं असतं. त्या मतदानावर त्या आठवड्यातील मालिकांची रॅकिंग ठरते. या रॅकिंगमध्ये नेहमी "इश्‍कबाज' आणि "कुछ रंग प्यार के ऐसे ही' या दोन मालिका आलटूनपालटून नंबर वनला असतात. 
सध्या मालिकेत मोठ्या भावाची म्हणजे "द शिवाय सिंग ओबोरॉय'ची लवस्टोरी दाखवली जातेय. त्यात नकुलबरोबर सुरभी चांदना ही अभिनेत्री त्याच्या पत्नीची भूमिका करतेय. या दोघांची जोडीही प्रेक्षकांना प्रचंड आवडतेय. अगदी इतकं, की ऑनलाईन प्रेक्षक शिवाय आणि अनिकाचा असा असा सीन घ्या असं चक्क ट्विट करून सांगतात. हिंदी मालिकांमधील आघाडीची लेखिका हरनीत सिंग यांनी मा मालिकेची कथा, पटकथा लिहिलीय आणि प्रसिद्ध संवादलेखक जोडी दिव्य शर्मा आणि अपराजिता शर्मा यांनी या मालिकेचे संवाद लिहिले आहेत. हे तीन भाऊ आणि अनिका या पात्राच्या तोंडचे संवाद ऐकताना इतकं मनोरंजन होतं, की दिन बन जाता है. 
या मालिकेतील खास गोष्ट म्हणजे ओब्रो मोमेंट. या मोमेंटमध्ये इतर कुणाला एण्ट्री नसते. घरात स्वयंपाक करणारे शेफ असले तरी या तीन भावांना आपल्या हाताने स्वयंपाक करायला खूप आवडतो. खास करून शिवायचा बिझनेसबरोबरच स्वयंपाक करण्यातही हातखंडा आहे. त्याला कॉण्टिनेंटल रेसिपी खूप छान जमतात आणि अधूनमधून तो पंजाबी डीश करून आपल्या कुटुंबाला खूश करतो. आपल्या बायकोलाही तो आपल्या हातची पण तिची आवडती पुरी-भाजी खायला घालतो. तीही तुपात तळलेली. हे तीन भाऊ ज्या ज्या सीनमध्ये एकत्र येतात तेव्हा त्यांची एक पंचलाईन ठरलेली असते. दिल बोले ओबेरॉय...

पूर्वप्रसिद्धी सकाळ मुंबई आवृत्ती  ११ फेब्रुवारी २०१७